زرنگار: اگر دانشجو احساس «دیده‌شدن» کند، اغتشاش جای اعتراض را نمی‌گیرد

در روز‌های اخیر برخی دانشگاه‌های کشور شاهد تجمع‌ها و اعتراضاتی بوده‌اند که فضای آموزشی را تحت تأثیر قرار داده است. این رخداد‌ها بار دیگر موضوع نقش مدیریت فرهنگی دانشگاه‌ها، نحوه مواجهه با مطالبات دانشجویی و چگونگی پیشگیری از تبدیل اعتراض به تنش را در کانون توجه قرار داده است. این تجمع‌ها نه تنها موجب اختلال در روند عادی دانشگاه شده‌اند، بلکه بحث امنیت و سلامت روانی دانشجویان و اساتید را نیز به موضوعی جدی تبدیل کرده‌اند. کارشناسان معتقدند بخشی از این اعتراضات ریشه در خلأ‌های فرهنگی و مدیریتی دارد و بخش دیگری تحت تأثیر جوسازی‌های رسانه‌ای و فشار‌های بیرونی شکل گرفته است.

طاهره زرنگار، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، پژوهشگر و کارشناس ارشد فرهنگی و اجتماعی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا درباره منشأ اعتراضات صورت‌گرفته در دانشگاه‌ها اظهار کرد: ریشه اصلی این اعتراضات نبود پیوست فرهنگی است. ما وقتی از پیوست فرهنگی صحبت می‌کنیم، منظور فرهنگ، آداب و رسوم، اعتقادات و باورهاست که بر اساس آن فرهنگِ آن جامعه، فرهنگ آن دانشگاه یا آن گروه دیده می‌شود. اگر این پیوست فرهنگی دچار اشکال باشد یا اصلاً وجود نداشته باشد، طبیعتاً مشکل ایجاد می‌شود.

وی ادامه داد: در دانشگاه، رئیس دانشگاه، مسئولان، معاونان فرهنگی و کسانی که بیشتر با مسئله پیوست فرهنگی درگیر هستند یا هر بخشی که در این حوزه اختیار و اجازه دارد، باید مورد مؤاخذه قرار بگیرند که برنامه فرهنگی دانشگاه در این قسمت چه بوده است. چرا نسل جوان ما که در عصر هوش مصنوعی زندگی می‌کند، دچار توهم دانایی شده و می‌خواهد تصورات خود را باور داشته باشد؟ آیا پیوست فرهنگی ما در ایجاد خودآگاهی درست برای دانشجو کاری کرده است؟ این دانشجو قرار است تمدن‌ساز و آینده‌ساز باشد؛ پس ما در این حوزه خلأ داریم و کم‌کاری کرده‌ایم.

زرنگار تصریح کرد: دانشگاهی که این اتفاق در آن رخ می‌دهد، مسئولانش باید پاسخ دهند که چه برنامه‌ای داشته‌اند. اگر آسیبی از ناحیه دیگران بوده، باید کمک شود تا مسئله مرتفع شود. مسئله اصلی همان پیوست فرهنگی است. وقتی از تمدن، پیشرفت و توسعه صحبت می‌کنیم، مسئول کشور باید در خدمت مردم باشد؛ یعنی برنامه‌ها و طراحی‌ها در جهت پیشرفت و دیده‌شدن تمدن اصیل اسلامی-ایرانی باشد. ما ایرانی و مسلمان هستیم و باید بر اساس این هویت برنامه‌ریزی شود.

وی افزود: ما اکنون درگیر جنگ ترکیبی، جنگ رسانه‌ای و جنگ‌های شناختی و ادراکی هستیم. اگر پیوست فرهنگی درست مدیریت شود، بر این جنگ‌های ترکیبی پیروز می‌شویم؛ اما اگر مسئله‌ای دیده می‌شود، نشان می‌دهد آن مدیر یا برنامه‌ریز یا توانمندی لازم را نداشته یا شرایط اجازه نداده است. باید آسیب‌شناسی شود که مشکل کجاست.

این پژوهشگر حوزه فرهنگی گفت: تمدن اسلامی از زمان پیامبر (ص) پایه‌گذاری شده و ایران نیز کشوری متمدن است. تمدن اصیل اسلامی-ایرانی یک تمدن ممزوج و ریشه‌دار است. شوخی نیست؛ جوان ما می‌خواهد آینده بسازد. وقتی احساس کند آینده متعلق به او نیست، می‌خواهد خودی نشان دهد. باید دید چه شده که این خودنمایی در مسیر غلط قرار گرفته است. دانشگاه قوه عاقله کشور است؛ اگر دانشجوی ما در مرکز علم و پیشرفت چنین رفتار می‌کند، باید نگران آینده جامعه باشیم و مسئولان مقصر باید پاسخگو باشند.

زرنگار تأکید کرد: دانشجو اگر بداند با کار تشکیلاتی و مطالبه‌گری صحیح می‌تواند به نتیجه برسد، از مسیر درست وارد می‌شود؛ اما وقتی احساس کند مطالبه‌گری فایده ندارد، اغتشاش جای اعتراض را می‌گیرد. راهکار خروج از وضعیت فعلی این است که مشخص شود پدیدآورندگان این اعتراضات چه کسانی هستند، علل درونی است یا بیرونی. این وظیفه رئیس دانشگاه، وزیر علوم و دیگر مسئولان است که آسیب را شناسایی و راهکار مدیریتی ارائه و اجرا کنند.

وی با اشاره به موضوع جهاد تبیین اظهار کرد: سال‌هاست مقام معظم رهبری بر جهاد تبیین تأکید دارند. در دانشگاه‌ها کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه‌پردازی چه کرده‌اند؟ اگر این کرسی‌ها بر اساس نیاز‌های نسل جوان فعال شوند، بسیاری از مشکلات حل می‌شود. برخی معاند هستند، اما بسیاری از موارد از سر لجاجت و احساس دیده‌نشدن است. دانشجو احساس می‌کند دیده نمی‌شود و می‌خواهد خود را نشان دهد؛ در حالی‌که دشمن در جنگ ترکیبی برای ما برنامه‌ریزی کرده است. شناسایی علل درونی و بیرونی اعتراضات ضروری است. مسئولان دانشگاه، وزیر علوم و سایر متولیان آموزش عالی باید با رویکرد مدیریتی و فرهنگی وارد میدان شوند. کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه‌پردازی اگر با برنامه و چارچوب مشخص برگزار شوند، می‌توانند بسیاری از مسائل را حل کنند؛ اما اگر بدون مدیریت باشند، ممکن است خود به عامل تنش تبدیل شوند.

این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی گفت: اگر دانشجو بداند دانشگاه محل رشد و پیشرفت اوست، چنین رفتار‌هایی بروز نمی‌دهد. وقتی احساس خلأ کند و نیازهایش پاسخ داده نشود، اظهار وجود می‌کند. باید مطالبه‌گری درست برای او تبیین شود. همراهی استاد و مسئول با دانشجو بسیار مهم است؛ اگر بداند دیده می‌شود و نیازهایش جدی گرفته می‌شود، کوتاه می‌آید؛ اما اگر احساس بی‌توجهی کند، دچار خودشیفتگی یا خودتحقیری می‌شود. دانشجو اگر احساس کند دیده می‌شود، نیازهایش درک می‌شود و استاد و مدیر دانشگاه همراه او هستند، به سمت رفتار‌های هیجانی نمی‌رود. مشکل آنجاست که در برخی موارد احساس دیده‌نشدن یا بی‌توجهی شکل گرفته است. این مسئله باید با جهاد تبیین، گفت‌وگوی منطقی و تقویت هویت اصلاح شود.

زرنگار درباره برگزاری کرسی‌ها و نشست‌های گفت‌و‌گو نیز اظهار کرد: این برنامه‌ها می‌تواند مؤثر باشد، اما با مدیریت دقیق؛ موضوع باید مشخص باشد، چارچوب داشته باشد، مانند کلاس درس که طرح و زمان‌بندی دارد. اگر مناظره‌ها بر اساس اصول علمی منطق مدیریت شود، بسیاری از مشکلات حل می‌شود. باید باور‌های دانشجو را شنید، بررسی کرد که درست است یا غلط؛ اگر غلط است اصلاح و اگر درست است تقویت شود. در این صورت دانشجو احساس دیده‌شدن و خودآگاهی می‌کند.

وی در پایان گفت: ما در تبیین هویت صحیح کم‌کاری کرده‌ایم. کسی که هویت درست خود را بشناسد، با هویت خود بازی نمی‌کند. باید حباب‌ها را شکست و برای دانشجو تبیین کرد. اگر درست تبیین شود، خودش به مسیر خواهد آمد. مشکل این است که نگذاشته‌ایم به خودآگاهی و واقع‌بینی برسد و به جای شکوفایی، گرفتار حاشیه‌ها شده است. ما باید حباب‌ها را برای دانشجویان بشکنیم و واقعیت‌ها را صادقانه تبیین کنیم. اگر هویت صحیح و خودآگاهی درست در نسل جوان تقویت شود، خودش بهترین حافظ دانشگاه و کشور خواهد بود. دانشجو دشمن کشور نیست؛ او سرمایه آینده است و باید با برنامه‌ریزی دقیق، مسیر درست مطالبه‌گری و نقش‌آفرینی اجتماعی را به او نشان داد.